KNJIGA ZA VIKEND – Ako ste voleli „Bestidnu noćnu pticu” onda ćete uživati i u knjizi „Žitelji nedovršene ruševine” čiji je autor čileanski pisac Hoze Donoso. To je naša preporuka za čitanje tokom ovog vikenda. Precizni opisi svakodnevice pretvaraju se u uznemirujuću, gotovo fantazmagoričnu sliku sveta.

Prpeoručujemo da pročitate i ovu knjigu jer će svako ko je voleo njegov njapoznatiji roman, da uživa u prepoznatljivom, ekspresionističkom stilu, kojim se precizni opisi svakodnevice pretvaraju u uznemirujuću, gotovo fantazmagoričnu sliku sveta.

Knjiga objavljena u izdanju Geopoetike, u ediciji Hispanoamerička novela što odmah privlači pažnju publike jer ukazuje na nešto nobično, neuobičajieno za naše prostore, kada kažemo hispanoamerička književnost, odmah pomislimo na magijski realizam. Pomislimo na možda najpoznatijeg predstavnika tog pravca u književnosti Markesa i na njegovih „Sto godina samoće”, ali hispanoamerička književnost je tvorevina koja obuhvata heterogeno književno područje, dakle, nisu tu pisci samo iz jedne ili dve države. Kao što i sam naziv tog, ne možemo reći ni pravca, ni stilske formacije književnosti, ali možemo reći jedne geografske oznake, kaže, to je književnost koja dolazi sa područja Južne Amerike. Međutim, svako njihovo delo je veoma interesantno, svako donosi nešto novo. Jedan od najpoznatijih književnika sa tog područja, Hoze Donoso, kao i većina pisaca iz Južne Amerike školovao se po svetu i u njegovom književnom delu očituju se razni uticaji, ne samo zaviučajno nasleđe. Knjiga za vikend je njegova novela „Žitelji nedovršene ruševine”, kod nas je preveo Branko Anđić.

Najpozantiji roman ovog čileanskog romanopisca, „Bestidna noćna ptica” objavljen ranije i u Srbiji, smatra se vrhuncem gotskog horora u latinoameričkoj književnosti, dok je ovo njegovo delo, manjeg obnima, pa stoga označeno kao novela. „Žitelji nedovršene ruševine” može se tumačiti kao delo koje ne nastoji da pruži činjeničnu ili empirijsku istinu o društvenoj stvarnosti, već kroz fikcionalnu naraciju želi da otkrije dublju, paradigmatsku istinu o ljudskom iskustvu.

Zadatak romana i nije da bude izvor istine, još od Aristotela postoji shvatanje da pesničko delo može biti istinito na drugačiji način, kroz univerzalne uvide koje prenosi putem fabule i jezika. Donosova novela upravo funkcioniše u tom okviru: iako je radnja fikcionalna, ona kroz sukob likova, njihove strahove i percepciju krize otkriva šire istine o društvenim nejednakostima, nesigurnosti i psihologiji mase. U tom smislu delo potvrđuje Aristotelovu ideju da književnost može biti paradigmatski istinita, čak i kada nije činjenično verna stvarnosti, jer kroz umetnički oblik saopštava opšte uvide o svetu, ono što bi bilo moguće.

Donoso, koristeći jezik kao osnovno sredstvo literature oblikuje takva značenja, da pokazuje kako se istina u književnosti ne pojavljuje kao jedinstvena i stabilna kategorija, već kao složen skup razunih perspektiva i interpretacija koje čitalac prepoznaje u susretu sa tekstom. Na taj način „Žitelji nedovršene ruševine” postaju primer književnog dela koje, u skladu sa savremenim teorijama, ne nudi jednu apsolutnu istinu, već kroz fikciju otvara prostor za njeno višestruko razumevanje i promišljanje.

Suprotnosti u društvu izražene su i kroz suprotstavljanje dve kuće. S jedne strane nalazi se uređena, tradicionalna vila bogatog bračnog para, okružena negovanim vrtom, simbol zatvorenog, sigurnog sveta više klase koja spoljašnju stvarnost doživljava kao pretnju. Nasuprot njoj stoji nedovršena, napuštena višespratnica, prostor haosa i nesigurnosti, koji postaje utočište siromašnih i marginalizovanih. Bračni par u poznim godinama s nelagodom posmatra kako u susedstvu njihove kuće, u imućnom delu Santjaga, niče moderna višespratnica. U vreme duboke ekonomske krize, kada grad preplavljuju siromaštvo i beskućništvo, gradnja iznenada staje zbog bankrota investitora, ostavljajući za sobom sablasni skelet od betona i čelika. Nedovršena zgrada za supružnike postaje simbol pretnje njihovoj mirnoj, građanskoj svakodnevici i sigurnosti koju im pruža kuća okružena vrtom. Kroz ovu naizgled jednostavnu situaciju Donoso otvara teme dekadencije viših društvenih slojeva, izolacije od društvene stvarnosti i krize identiteta,

Zašto pročitati ovu knjigu?

Zato što ovo nije hronika stvarnosti, već je Donoso tumači kroz spoj realizma i fantastike.
Zato što su likovi psihološki duboko profilisani i korz njih oblikovana priča o krizi identiteta, nerazumevanju među klasama i tihoj dekadenciji građanskog sveta, a ipak je ostao veran sopstvenom izrazu i istovremeno deo velikog latinoameričkog književnog talasa.

O piscu

Hoze Donoso (1924–1996) bio je čileanski pisac, novinar i univerzitetski profesor, jedan od najznačajnijih predstavnika latinoameričkog književnog buma. Rođen u imućnoj porodici u Santjagu, studirao je anglistiku u Čileu i na Univerzitetu Prinston, a tokom života radio je kao profesor na više univerziteta, uključujući Katolički univerzitet u Santjagu, kao i Prinston, Kolumbiju i Dartmaut, dok je kao gostujući predavač učestvovao i u čuvenoj radionici kreativnog pisanja na Univerzitetu u Ajovi. Bavio se novinarstvom, a značajan deo života proveo je u inostranstvu, naročito u Meksiku, Sjedinjenim Državama i Španiji, gde je nakon 1973. boravio u egzilu tokom Pinočeove diktature. Književnu karijeru započeo je 1955, dok vrhunac njegovog stvaralaštva predstavlja roman Bestidna noćna ptica, iz 1970, jedno od ključnih dela savremene latinoameričke književnosti. Tokom života objavio je brojne romane, pripovetke i eseje, a za svoj rad dobio je niz međunarodnih priznanja, uključujući Nacionalnu nagradu Čilea za književnost.